Tagarchief: boek

Gelezen

Gelezen: Autoriteit – Paul Verhaeghe

autoriteit

De identiteitscrisis van autoriteit

Heeft de klassieke autoriteit aan kracht ingeboet ? Wellicht. ‘Jongeren vallen politie aan‘, ‘1 op 9 leraren gepest‘,  het ‘klassieke’ gezag is ondermijnd. Toch is de ‘opstand’ tegen heersende autoriteit niet nieuw.  Is iedere revolutie niet het niet langer accepteren van een autoriteit ? Om in de meeste gevallen te worden ingewisseld door een nieuwe autoriteit ?
Hebben we überhaupt autoriteit nodig ?

Wanneer autoriteit enkel haar bestaansreden vindt in het ‘autoritair zijn’ (= macht om de macht) dan is zij inderdaad weinig zinvol. Vele denkers, zoals o.a. Jean-Jacques Rousseau hebben gedacht dat autoriteit niet nodig was. Laat iedereen vrij, het is de maatschappij (met haar regels, normen en waarden) die een mens slecht maakt.

Autoriteit op zich is verwerpelijk en moet weg. Er is een – achteraf bekeken – heel naïef idee ontstaan dat de mens beter zonder kan, dat een gemeenschap zonder autoriteit zichzelf spontaan zal organiseren op een wijze die voor iedereen goed is.

De roep naar autoriteit

Autoriteit mag dan wel in een identiteitscrisis zitten, er blijft een verlangen naar terugkeer van de ‘oude’ autoriteit. Een verlangen dat alles behalve ongevaarlijk is.

“De populariteit daarvan blijkt bij elke verkiezing. Zodra een politieke partij law & order belooft, stijgt ze in de opiniepeilingen”.

Beloftes in overvloed, gepaard met ‘men moet zijn verantwoordelijkheid nemen’ en ‘Er is geen alternatief’ en ‘schoon schip maken’.

“Merk op dat in deze oplossing autoriteit altijd van bovenaf moet komen: God de Vader, de vader des vaderlands en hun vertegenwoordigers. U en ik worden niet geacht onszelf te kunnen bedwingen. Wij zijn slecht en zwak, we moeten opgevoed worden”.

Het woord populisme is hier niet gevallen, maar de link is duidelijk.

Of dan maar helemaal geen autoriteit ?

In sommige politieke middens mag de roep om autoriteit dan wel hard klinken, in andere gebieden wordt ze compleet in vraag gesteld. Paul Verhaeghe waarschuwt voor een opvoeding waarin géén autoriteit is.

Autoriteit, (…) installeert de veiligheid waarin het kind autonomie kan verwerven en in alle rust de buitenwereld kan verkennen.

Door de confrontatie met grenzen (allerhande) ontdekt een kind zijn grenzen. Een voortdurende applauscultuur leert een kind niets over zichzelf. Hoe kan je nu weten waar je  goed in bent als je voor alles applaus krijgt ? Ooit ontdekt dat kind dat het helemaal niet zo goed is in alles, wat alleen maar tot veel frustratie leidt.

Wat is autoriteit ?

Autoriteit mag niet verward worden met macht. Macht is macht. Als ik je gehoorzaam omdat je een pistool tegen mijn hoofd houdt, dan is dat niet omdat ik in jou gezag erken. Ik zie alleen macht.

Autoriteit is een keuze, al heeft het met macht te maken.

“Autoriteit berust dus op ongelijkheid en maakt dat iemand een vanzelfsprekende macht uitoefent over iemand anders, die zich daar  min of meer vrijwillig aan onderwerpt”.

Ik volg het advies van mijn arts omdat hij meer weet over de werking van het lichaam en medische problemen. Ik aanvaard zijn gezag. Dat is de meest simplistische uitleg, maar wel de basis. Uiteraard komt daar nog vertrouwen bij, referenties van andere mensen, eigen kennis en ervaring etc. Maar ten diepste is het wel het aanvaarden van gezag. Als ik dat in vraag stel kan ik niets meer met die arts (en hij met mij).

Onderwijs en de zorgsector

Verhaeghe wijdt enkele hoofstukken aan de problematiek van het onderwijs, de zorgsector en de politiek. Wanneer het gezag van het onderwijs en/of de zorgsector voortdurend in vraag wordt gesteld, wordt het heel moeilijk werken. Als het onderwijs in crisis is, dan is dit ook een crisis van autoriteit.

“Onze verwachtingen van opvoeding zijn zeer dubbelzinnig. Steeds meer stemmen pleiten voor een terugkeer naar een strenge aanpak, want ‘de jeugd’ maakt het inmiddels te bont. Ouders en scholen verwijten elkaar laksheid. Maar wie streng is, krijgt bakken verwijten over zich heen. De vroege autoriteit willen we niet meer, maar een nieuwe hebben we nog niet.”

Over de huidige organisatie van politiek heeft hij nauwelijks een positief woord.

Er is geen belangstelling meer voor de traditionele politiek, behalve in de vorm van verontwaardiging.(…) De mislukking van de traditionele politiek heeft niets te maken met de populaire opvatting dat er geen grote staatsmannen meer zouden zijn. De verklaring gaat veel verder : de structuur zelf is geraakt, de politieke piramide is als een soufflé in elkaar gezakt omdat ze geen grond meer heeft. Ons huidige politieke bestel verkeert in diepe crisis.

De nieuwe autoriteit is horizontaal

In geen geval pleit Verhaeghe voor de ‘oude’ autoriteit. Autoriteit die gevestigd is in angst (je komt in de hel) of traditie (het is nu eenmaal zo). Angst is daarbij dikwijls de funderende kracht. Men aanvaardt de autoriteit uit angst. Omdat de andere ‘machtiger’ is. Van vrijwillige onderwerping is hier geen sprake.

Verhaeghe spreekt vervolgens over ‘autoriteit van een collectief’.  In dat collectief gaat het niet over een structuur die gebaseerd is op macht. Hij geeft het voorbeeld van een  groep volwassenen die kinderen opvoedt. Ouders zijn al lange tijd niet meer de enige opvoeders. Kinderen worden opgevoed door de mensen in de crèche, de school, de grootouders etc. Deze vormen een (niet afgesproken) collectief.

Hoewel Verhaeghe’s vaststelling correct is, vraag ik mij evenwel af hoe het zit met zo’n collectief.  Over welke autoriteit beschikt zo’n collectief als een jongere van ouders bv. mag roken, van de school niet en de buschauffeur (ook opvoeder volgens Verhaeghe) zijn ogen sluit ? Dat die groep autoriteit hééft betwist is geenszins. Je hoeft geen tienerkinderen te hebben om te merken hoe sterk de ‘druk’ van de groep is.

Gedeelde kennis

‘De groep’ wordt wellicht inderdaad de nieuwe autoriteit. Producenten zijn gevoelig aan ‘ratings’ en ‘reviews’.  De kracht van sociale media valt nauwelijks te onderschatten. ‘Schandalen’ die vroeger onder de mat werden geveegd hebben menig machtig man/vrouw al ten val gebracht.

Verhaeghe ziet uit naar autoriteit van de toekomst die niet gebouwd is op macht. De structuur is geen piramide maar is horizontaal. Transparantie, kennis, overleg, gemeenschappelijke verantwoordelijkheid staan centraal. Hij heeft hierbij enkele concrete voorbeelden waar dit al werkt. Maar of dit echt de autoriteit van de toekomst wordt, valt zeer te betwijfelen. De ‘groep’ kan evengoed misleid worden (cfr. fake news) en ook in groepen van gelijken ontstaan zeer snel (informele) machtstructuren.

Besluit

Paul Verhaeghe mag dan wel hoogleraar klinische psychologie zijn, hij is ook een filosoof. Hij ziet de maatschappij en stelt zich vragen bij het functioneren. Wat hij in zijn praktijk hoort aan psychische problemen, linkt hij aan de tijdsgeest. Hij kijkt met een kritische, maar hoopvolle blik naar onze wereld.

Het boek leest vlot en staat vol beschouwingen. Verhaeghe legt heel goed ‘de geschiedenis van autoriteit’ uit en hoe het komt dat de klassieke autoriteit ter discussie staat. Hij reikt een nieuw model aan – dat hij zelf bij anderen vond – maar is daarin volgens mij nog niet echt overtuigend.

Paul Verhaeghe, Autoriteit, De Bezige Bij, 2016, 272 blz.
Paperback te koop bij Bol.com € 19,99

Ik las ook zijn vorig boek, Identiteit, dat ik net iets beter vond.

Gelezen

Gelezen: de Cliftonserie – Jeffrey Archer

 

Cliftonserie

De Cliftonserie,  ik heb ze maar liefst alle 7 gelezen !

Dat ik bij een boek van Jeffrey Archer uitkwam is puur toeval. Het werd mij aangeraden door Kindle. Niet door een mens dus, maar door een machine die me vertelde ‘you may also like’. Nu heb ik weinig vertrouwen in dergelijke promoties, maar omdat het boek zo ontzettend laag geprijsd was ($ 1,16) gaf ik het een kans. Dat was op 6 april.  Twee maand later kocht ik het 7de en laatste boek, ik las het uit op 16 april. Dat betekent toch iets !

Ongeveer 3000 bladzijden

Toen ik een paar dagen het laatste boek van de Cliftonserie eindigde (dichtklappen lukt niet echt met een Kindle) bleef ik zowaar verweesd achter. Dit was het dus. Twee maanden had ik meegeleefd met het wel en wee van de familie Clifton en nu was Harry, die ik in april leerde kennen als schooljongen die liever op de dokken speelde, als zestiger gestorven.

Ik ‘kende’ de moeder van Harry die als weduwe op de dokken het niet onder de markt had, maar zich te pletter werkte om haar zoon een beter leven te geven. Ze zegevierde en ze werd geboycot. Ik leerde de high class kennen (waartoe Harry niet behoorde) toen Harry bevriend werd met Gilles Barrington. Ze zouden vrienden voor het leven blijven.

De oorlog kwam en Harry vocht als Amerikaans soldaat. Gilles streed aan de zijde van Britse soldaten, waar hij vriend en vijand kreeg. Na de oorlog trouwde Harry met Emma, Gilles met de flamboyante Lady Virigina Fenwick, die later haar leven zou wijden aan het ten onder brengen van de familie.  Intriges, verraad, politiek (Gilles wordt verkozen), bedrog… het komt allemaal aan bod. Emma komt aan het hoofd te staan van Barrington Shipping maar haar positie wordt steevast bedreigd. Een zoon wordt geboren, een dochter geadopteerd. De dochter pleegt zelfmoord, de zoon ontsnapt aan een aanslag.
De familie Barrington wordt geliefd en gehaat tegelijkertijd.

De 20ste eeuw schuift zo aan je voorbij

Dat ik niet kon ophouden met het lezen van de Cliftonserie komt door het geweldig verteltalent van Jeffrey Archer.  In het boek zitten tal van verhalen, van moord en geweld, drugsdelicten tot Russische spionage, en IRA , alleen weet Archer het zo te vertellen dat het allemaal klopt.  Er zitten geen loose ends in. Het boek houdt zich correct aan de tijdsgeest. Verwijzingen naar Churchill tijdens de Tweede Wereldoorlog, de opkomst van Margret Tatcher (eind jaren 70).

Via Harry krijgen we een blik in de Sovjet-Unie en de censuur die er heerst, Emma wordt medewerker van de Iron Lady en met Gilles Barrington zijn we in volle euforie wanneer hij in Berlijn de Val van de Muur meemaakt.

Samenvattend

Een bijzonder spannend verhaal. De 20ste eeuw die op de achtergrond voorbij schoof kon ik echt wel waarderen. Het is niet noodzakelijk om alle boeken van de Cliftonserie te lezen, al eindigt Jeffrey Archer iedere keer opnieuw met een nieuwe cliffhanger waardoor je toch weer het volgende wil lezen.

  • Taal  : Vlot geschreven
  • Inhoud :  Het levensverhaal van Harry Clifton en zijn familie
  • Emotie :  spanning, ontroering, avontuur
  • Themata :  kroniek, Wereldoorlog I,  Wereldoorlog II, wereld van banken en aandelen, politiek in Groot-Brittanië (parlement), Koude Oorlog, intriges, verraad, liefde.
  • Genre : fictie
  • Personages :  Harry Clifton (hoofdpersonage), Emma Barrington, Gilles Barrington, Sebastiaan Barrington, Samantha, Virginia Fenwick, …..
  • Tempo : zeer vlot
  • Context : Groot-Brittannië, Verenigde Staten (New York), Berlijn, Sovjet-Unie, de volledige 20ste eeuw tot eind jaren 80.

Praktisch

Ik las de Cliftonserie  via Kindle in het Engels (het duurste boek kostte $ 6,69, maar ik heb het hier nog eens opgezocht voor wie het liever in het Nederlands leest.

Te koop bij bol.com

  1. De Tijd zal het je leren, paperback € 16,45 ;  ebook € 4,99
  2. Van vader op zoon, paperback €  19;99 ; ebook € 4,99
  3. Een goed bewaard geheim, paperback € 19,99 ; ebook € 4,99
  4. Een gewaarschuwd mens, paperback € 19,99 ; ebook € 4,99

De andere boeken heb ik niet in Nederlandse vertaling gevonden. Het laatste boek (This was a Man, verscheen in november 2016).

Een beetje zoekwerk leerde me wel dat deze boeken zelfs in mijn dorpsbibliotheek beschikbaar zijn.

Besef wel, eenmaal je begint … is het moeilijk om het boek nog neer te leggen !

 

Gelezen

Gelezen: Dit kan niet waar zijn – Joris Luyendijk – over de bankencrisis

bankencrisis

De bankencrisis is voorbij of niet ?

In ‘Dit kan niet waar zijn’ gaat Joris Luyendijk op zoek naar de personen en mechanismen achter de bankencrisis. Deze crisis begon met het faillissement van Lehman Brothers in  2008.  Wellicht liggen er nog weinig mensen van wakker – het lijkt allemaal nog wel mee te vallen – maar we zijn maar ‘net aan een catastrofe ontsnapt’(Herman Van Rompuy).  Wat die catastrofe zou geweest zijn ?

Het faillissement van een grote en wereldwijd vertakte bank kan een domino-effect veroorzaken, waardoor het mondiale financiële systeem als geheel tot stilstand komt, verlamd raakt en instort. Behalve dat niemand nog bij zijn geld kan, bevriest dan de financiering voor handel, daarmee de handel zelf en dus de voedselbevoorrading.  (George Cooper, geciteerd op p. 35).

Ik zeg al meteen in alle eerlijkheid dat ik mij amper kan voorstellen wat dat betekent. Wellicht dat niets meer werkt. Je hoeft geen doemdenker te zijn om te nefaste gevolgen wereldwijd te voorspellen. Tot in je eigen straat.

Gigantische bonussen

Veel mensen zullen zich de gigantische bonussen herinneren die openbaar werden. Banken hadden zich diep in de problemen gewerkt en moesten overheidssteun vragen, bankiers hadden jarenlang gigantische bonussen gekregen om toch maar hun ‘budget’ (= te behalen winst) te halen. Zo’n systeem moest wel leiden tot misbruik. Samengevat: de bankencrisis was het gevolg van immorele op geld beluste bankiers die alles deden om geld binnen te rijven, no matter what.

Het is de schuld van de bankiers het systeem

Het verhaal van de bonussen is maar één zaak en volgens Luyendijk zijn ze niet de enige verklaring van de bankencrisis. Erger is dat het systeem zo in elkaar zit dat … een volgende bankencrisis in de verte plausibel is.

Tijdens de vele gesprekken die Luyendijk had met (anonieme) bankiers kwam het volgende naar boven :

Code of Silence

  • In de City geldt een Code of Silence. Je klapt dus niet uit de biecht, vertelt niet hoeveel je bonus is, wat je deals zijn etc. Er is geen transparantie. Niemand heeft overzicht.

Complex

  • De bankwereld is zo complex geworden   (Er worden nieuwe financiële producten op de markt gebracht die bundels zijn van andere financiële producten, met bepaalde winst/verliesopties) dat managers het zelf niet snappen. Dit ‘niet snappen‘ kwam dikwijls in het boek ter sprake. Het is gewoon te ingewikkeld.

    Uiteindelijk baseren toezichthouders zich op selfdeclaration, ging hij verder: wat het management aan ze voorlegt. “Het punt is dat het management zelf vaak niet weet wat er gaande is, omdat banken ze enorm groot en complex zijn.” (p. 126)

Geen afdoende controle

  • Daardoor is het gigantisch moeilijk om te controleren.

    “Een CEO kan niet ieder algoritme en computerprogramma dat zijn bank gebruikt begrijpen, laat staan iedere product” (…)”Als interne boekhouders horen wij de bank te begrijpen, en dit inzicht te illustreren met onze cijfers. In werkelijkheid het bijna andersom. We doorlopen een proces, en als iedere stap keurig is gezet, dan geldt de uitkomst als legitiem. Wat wij doen is feitelijk legitimeren.”

  • Niet alleen de complexiteit is een probleem ook de afhankelijkheid.

    “Dat kredietbeoordelaars worden betaald door de banken van wie ze de financiële instrumenten ‘onafhankelijk’ beoordelen”. 

Amoreel

Het woord amoreel valt dikwijls in het boek. Men doet wat men kan om zoveel mogelijk winst te maken binnen de wet en denkt niet na over de ethische consequenties. Bankieren is leven in een zeepbel. Als het kan, dan wordt het gedaan. Het zijn levenloze cijfers. Schaakstukken. Kwestie van winnen.
Vandaar ook dat ‘na’ de bankencrisis weinig tot geen mensen veroordeeld zijn. Het was ‘binnen de wet’. 

Er is niets veranderd

Kan het opnieuw gebeuren ? Het boek schetst een somber toekomstbeeld. Wie werkt in de financiële wereld blijft werken in een systeem van gigantische druk en veel van de geïnterviewde bankiers hadden het gevoel vast te zitten. Hun leven was gebouwd rond dit inkomen, ‘eruit stappen’ zou gigantische gevolgen hebben zoals het sturen van hun kinderen naar andere scholen met minder toekomstperspectief (Groot-Brittannië). De bankierswereld blijft complex er is geen antwoord op het amorele.

Samenvatting

De grote verdienste van dit boek is dat het een heel complex gegeven enigszins bevattelijk maakt. De lezer krijgt inzicht in allerlei mechanismen die het systeem – ook nu nog – in stand houden. De stelling dat de bankencrisis enkel het gevolg zou zijn van immorele geldwolven verliest hier aan geloofwaardigheid, al vind ik persoonlijk dat je verschuilen achter amoraliteit evengoed immoreel is.

Praktisch

Luyendijk, Joris, Dit kan niet waar zijn, onder bankiers, uitgeverij Atlas Contact 2015, 208 blz. Paperback te koop bij Bol.com voor € 12,50. 

1000 vragen over mezelf

1000 vragen #52 Welk boek heeft veel indruk op je gemaakt ?

Boeken die indruk maakten

Het einde van mijn naïviteit

Ik heb mijn hele schoolleven doorgebracht in katholieke onderwijsinstellingen waar mij werd verteld dat de wereld goed was en dat wie goed deed ook werd beloond. Hoe vaak hoorde ik niet ‘boontje komt om zijn loontje, of ‘eerlijk duurt het langst’ ? Het zijn in mijn ziel gekerfde paradigma’s. Nog altijd. Zo leeft in mij de overtuiging dat de meeste mensen het goed met de wereld voor hebben en dat wie verantwoordelijkheid heeft deze naar best vermogen uitoefent. Ik denk dat ik simpelweg geloofde in ‘gezag’. Gezag als iets dat verdiend en gebouwd was op solide ethische gronden die onbetwistbaar waren.

Angst zaaien als strategie

De eerste die mij confronteerde met een niet zo positief mens- en wereldbeeld was Sartre en zijn kompaan Simone de Beauvoir. L’Enfer c’est les autres. Maar al bij al viel dat nog mee. Ik kon dat wel kaderen. Michael Moore, die ik in 2003 leerde kennen, liet mij verweesd na. Het introduceren van angst om een hele bevolking (wereld !) naar je hand te zetten. Maak mensen bang genoeg en ze doen alles voor je als jij hen bescherming biedt ! Wie het laatste seizoen van House of Cards gezien heeft of een beetje het wereldnieuws volgt weet dat dit een strategie is die sowieso succes boekt. Vijanddenken, het zij-tegen-wij verhaal. Het verkoopt goed.

Geloof niet wat ze zeggen

Het boek (waarvan ik nog altijd meen dat iedereen in het secundair onderwijs dit zou moeten lezen) van Joris Luyten schetst een ontluisterend beeld van de media. Hoe het bijna onmogelijk wordt om echt op onderzoek te gaan en hoe feiten gepresenteerd worden. Hele PR-machines achter de journalistiek.

Van werken word je niet rijk – banken zijn er niet voor gewone mensen

Piketty bewees het:  geld werkt. Lees: jij hoeft niet te werken, het geld moet voor jou werken. Generatiekapitaal. Het lezen van Piketty was zeer ontmoedigend. Het ging in tegen mijn ‘paradigma’ dat wie rijk is dat is omdat hij veel werkt.  Het kapitaal van de rijkste 1% neemt toe en is hallucinant. Dat ‘geld laten werken’ is trouwens iets dat niet zonder risico is. Ik lees momenteel ‘Hoe durven ze, onder bankiers‘ , ook van Joris Luyendijk. De bankencrisis kon ons hele bestaan overhoop halen. Dat is net niet gebeurd. Vele banken zijn gered door de input van belastingbetalers. Naar zijn zeggen gaat het onverantwoorde gedrag evengoed door en zijn weinigen tot geen ‘aandeelhouders’ in de bankencrisis gestraft. Daar gaat mijn naïviteit.

Sommigen zijn meer gelijk dan anderen

Ik denk dat het boek van Orwell het goed samenvat. Het einde van mijn naïviteit. Er wordt nogal wat verkondigd in deze wereld, geregeld, veel onder het mom van ‘goede bedoelingen’.

Niet meer zo naïef

Ik besef dat deze post wat zwaar is uitgevallen. De boeken hebben mij zeker aangemoedigd om kritischer te zijn, al besef ik – net door die boeken –  dat het heel moeilijk is om zaken echt te begrijpen omdat je zelden het hele plaatje ziet . De boodschappers (politiek ! bankwezen !) hebben een leger aan PR-mensen achter zich staan die de boodschap zo knap verpakken dat je bijna ‘hoera’ moet roepen.
Natuurlijk, er zijn uitzonderingen. Ik geloof het wel. Ik hoop het wel. De paar mensen in politiek en bankwezen die ik van heel dichtbij ken, geven me echter weinig hoop. Ik denk dat ze het zelf niet meer weten. Wanneer ik al eens in discussie ga met hen dan krijg ik meestal verhalen als ‘maar zo gaat dat nu eenmaal bij ons’. (Andere stelsels voor politici, winstmarges op bankproducten die ongehoord zijn).

Boeken kunnen je de ogen openen. Deze boeken hebben dat zeker gedaan !

Welke boeken hebben (op welke wijze ook ?) indruk op jou gemaakt ? Aangezien ik heel graag lees ben ik echt benieuwd. Het mag echt wel over totaal (liefst !) iets anders gaan !