Tagarchief: afscheid

Snapshot diary

Snapshot diary #14/2019 Een week van afscheid

Veel afscheid, dus ook veel feestjes en zoets. UItkijkend ook naar de vakantie.

Samengevat: Deze week stond in het teken van afscheid. Het tweede trimester is een feit, de klassenraden zijn voorbij. Het lief nam de laatste keer deel aan KanActief, een revalidatieprogramma voor kankerpatiënten en tenslotte besloot mijn broer na ongeveer een half leven met zijn vriendin, te trouwen alvorens definitief naar Spanje te verhuizen. De vakantie is welkom.

Zit er een klok in mijn hoofd ?

Soms vraag ik mij af of ik de week voor de vakantie uitgeteld ben omdat ik wéét dat het de laatste week is, of omdat ik doodgewoon uitgeteld ben. Geen idee, maar toen donderdag het rapport van leerling 100 en zoveel passeerde begonnen de cijfertjes toch te duizelen voor mijn hoofd. Gelukkig was er chocolade voorzien, wat een oppepper van formaat is.

Leerlingen die je meeneemt naar huis

Honderden leerlingen passeren de revue en los van het feit dat het behoorlijke concentreren is, het blijft een op vele vlakken een moeilijk proces. Als het gaat zoals ik hier schreef, dan valt dat nog mee. Maar er zijn leerlingen waarbij je als leraar voelt dat er misschien iets niet in de haak is. Thuis, of ergens in dat puberhoofd. Er zijn gesprekken geweest, leerlingbegeleiding, maar niemand kan er echt de vinger opleggen. Pubers zijn zelden een open boek. Zo’n leerlingen, die neem je ‘s avonds wel mee naar huis. Na deze lange dag van klassenraden zijn er dan weer wat meer dan voorheen. Leerlingen waarvan ik denk: die moet ik extra aandacht geven, eens aanspreken op de gang.
Maar het zijn geen kinderen. Soms staan ze helemaal niet open voor gesprek. Forceren heeft geen zin.

De laatste keer KanActief

Zo’n drie maanden lang nam het lief deel aan een revalidatieprogramma voor kankerpatiënten in Pellenberg. Twee keer per week (in plaats van drie, hij werkt ondertussen al) en iedere keer kwam hij met een grote glimlach terug thuis.

De laatste keer werden partners uitgenodigd. We wandelden, er werd afgescheid genomen van de kinesiste en de psychologe. Voor mij als buitenstaander was het overduidelijk dat deze mensen een bange geschiedenis achter de rug hebben (of er nog volop in leven). Ik zag hun optimisme, hun openheid en zorg voor elkaar. Het raakte me. ‘Lotgenoten’ of mensen met hetzelfde en toch een ander verhaal. En hoe ze elkaar dragen, daar toch de kracht en moed voor hebben. Sterk.

De grote broer. Definitief naar Spanje.

Na een half leven samen te leven met zijn vriendin (en de spreekwoordelijke ‘goede en slechte tijden’ al met overschot ervaren, stapte mijn broer toch in het huwelijksbootje. Ik was er best van aangedaan, dat die grote broer nog later zou trouwen dan ik, kleine zus. Maar ook de gedachte dat hij nu voor altijd in Spanje zou wonen vond ik eerlijk gezegd niet zo best. Die broer en ik, het is niet dat wij zoveel contact hadden, maar hij was er wel altijd, exact zoals je een beetje van een Grote Broer verwacht. Nooit te beroerd om te helpen waar hij kon en met een berg talenten die ik helemaal niet bezit, dus lekker handig en compatibel. Het ga je goed grote broer ! (en ja hoor, ik kom zwemmen in dat zalige zwembad van jullie !)

Dood en begraven

Er leven de laatste weken 3 ‘dode’ mensen in mijn hoofd. En nee, het zijn geen mensen die ik goed gekend heb. Eén iemand heb ik zelf nooit gezien. Maar ik ken de overlevenden. Zij die achter blijven. En daar zit ik mee.

Dood en begraven, het wordt als uitdrukking gebruikt als iets dat compleet weg is, van de baan, een verhaal dat af is. Terwijl dat niet zo is.

Ongemakkelijke stilte in mijn hart

Drie mensen in december. Twee moeders. Eén vader. Maar evengoed echtgenote. Man van. De overlevenden: zij zetten hun leven verder. Ik zie de leerling wiens vader onlangs overleden is en mijn hart breekt. Er zit een ongemakkelijke stilte in mijn hart. Ik zie de zoon die zijn moeder verloor na een lange strijd. De vrouw die haar man verloor.

We zijn wat uitgepraat over de dood. Zij zijn uitgehuild. Of zo lijkt het. Bij sommige toch.
Dan aarzel ik en denk ik ‘ik wil iets zeggen’ en dan kijk ik het kind in de ogen en slaat de ontzetting mij in het gezicht. Wat zou ik in hemelsnaam kunnen zeggen ?

Ik knipoog. Fluister iets tussendoor. ‘Gaat het een beetje ?’ Waarop die ongemakkelijke stilte. Welk antwoord zou hier overigens passen.

Een tweede afscheid, een derde, …

Hoe mooi en warm zo’n begrafenis ook is, soms denk ik: dit kan toch het einde niet zijn ? We geven elkaar een knuffel, een kaart. We bidden als we gelovig zijn, zoeken woorden die eigenlijk nooit goed zijn. En dan is het gedaan.

De overlevenden. Ze zijn ondertussen weer allemaal aan het werk of op school. Het leven gaat weer verder. De wastrommels worden gevuld, de vuilbakken worden buitengezet, de files zijn even lang als vroeger. Alsof de wereld nooit stil stond.

Willen we dat nog eens doen ? Zou ik willen vragen. Zo allemaal samen, rond je moeder, je vader, je man. Herinneringen ophalen, troostende woorden zeggen. Bij de koffie met een stuk taart. En nog eens afscheid nemen. Nog eens zeggen hoeveel verdriet het doet.

En dat het niet over is. Niet ‘dood en begraven’.

Gelezen

Tonio – Een requiemroman – A.F.Th. van der Heijden

Tonio

Tonio, zoon van Adriaan van der Heijden

Tweede week van januari en het eerste boek van 2016 is gelezen. Tonio, een requiemroman. A. van der Heijden vertelt in dit boek over de dood van zijn enige zoon Tonio, net geen 22 jaar oud. Hij is verongelukt op eerste Pinksterdag en sindsdien lijkt de schrijver in cirkels te leven. Welke betekenis heeft het verleden als dit de uitkomst is ? Welke toekomst kan er nog gebouwd worden als deze afgrond blijft gapen en het gemis alles zinloos maakt ?

Zoon van een schrijver

Schrijven zit zowat in het DNA van van der Heijden, alles wat hij ziet en meemaakt komt terecht in zijn dagboeknotities die hij vervolgens verwerkt in diverse romans. Van der Heijden was sowieso van plan om ooit een boek over het leven van zijn zoon te schrijven, zij het als geschenk op zijn 18de verjaardag, als ‘opstap’ naar de wereld die voor hem open lag. Dat hij meteen een ‘overcompleet’ boek  zou schrijven, met einde en al, had hij niet durven vrezen.

Ik kan niet anders dan nu over hem en voor hem schrijven, omdat al het andere er momenteel niet toe doet. Het is schrijven over Tonio, of niet schrijven – dat is geen kwestie van kiezen. Zonder erover te hebben nagedacht, zonder me ertoe te hebben gezet, was ik al bezig. (p. 372)

Een oneindig verdriet

Het verdriet lijkt oneindig en … zo ook het boek. Ik geef toe dat er veel schroom is van mijn kant om er iets over te schrijven. Ieder mens verwerkt de dood op zijn manier en het schrijven van dit boek was wellicht de manier waarop van der Heijden er in eerste instantie mee omging, al veronderstelt ‘omgaan’ een actieve daad en lijkt de auteur iedere keer weer tegen een muur van zinloosheid te lopen.

Onmacht

De onmacht is torenhoog. van der Heijden ziet zich, samen met zijn vrouw als een probleemoplosser, maar kan je de dood een probleem noemen als er gewoonweg geen oplossing bestaat, als er geen zinnig woord valt over te zeggen ? Die onmacht en verscheurdheid lees je dan ook op iedere bladzijde en bij tijden grijpt het je bij de keel. Het is verstikkend dat verdriet, als een oneindige oceaan waarin alleen nog te verdrinken is. Verdrinken in verdriet, en ook … de pijn écht wegdrinken door liters alcohol, als verdoving, als ritueel in de avond.

“De angst voor het onoplosbare probleem is ook de angst voor de toekomst” (p. 323)

Het vermoeiende is dat we iedere ochtend, uit de verschaalde roes ontwakend, een nieuw leven beginnen, en dezelfde avond alweer naar het oude teruggrijpen. Elke dag weer hetzelfde ritueel van hernomen pijnbestrijding. Het is kwart voor zeven in de vooravond. (p. 384)

 

Samengevat

2 sterren

Twee sterren : goed geschreven maar te langdradig. Van der Heijden is ook duidelijk niet mijn soort auteur. Samen verschillen !

  • Taal  : van der Heijden won diverse prijzen en zeker is dat de man de taal en het ambacht van romanschrijven onder de knie heeft.
  • Originaliteit : Weinig. Herinneringen en beschrijving van ervaringen in eigen leven
  • Inhoud : de auteur schrijft over het overlijden van zijn zoon, vanaf het moment van de boodschap en de dagen en weken erna, verweven met herinneringen aan de jonge Tonio en het eigen leven.
  • Emotie : zeer zwaar. Het verdriet en de radeloosheid zit in iedere letter vervat. Je kan er niet omheen. In dat opzicht een prestatie van de schrijver om een emotie zo weer te geven zonder ze te benoemen.
  • Thema : wanhoop, opstand tegen de dood, begin van rouw
  • Genre : autobiografisch
  • Personages : Tonio, de auteur zelf en zijn vrouw, vrienden van Tonio, schoonfamilie
  • Tempo : zeer traag
  • Context : Nederland, eerste decennium 21ste eeuw.

Praktisch

Paperback bij bol.com : € 15,00. Ik las de Kindle versie € 9,99 euro.
Uitgeverij De Bezige Bij 2013, 640 bladzijden.