Tagarchief: gelezen

Westerbork

Never forget: Etty Hillesum – Auschwitz

Op 27 januari is het 75 jaar geleden dat het vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd. Voor veel joden was het echter te laat, ook voor Etty Hillesum, een Nederlandse jonge vrouw die via kamp Westerbork de fatale treinreis naar Auschwitz maakte. Ik las jaren geleden de dagboeken van Etty Hillesum en bezocht in de kerstvakantie kamp Westerbork.

Kerstvakantie in Drenthe

Toen we rond Kerst een weekje vakantie hielden in Drente zag ik dat ons vakantiehuisje niet veraf was van Westerbork. Dat zei me iets: was daar niet het kamp geweest waarover Etty Hillesum in haar dagboeken en brieven schreef? Het kamp waar ze aanvankelijk als joodse werkte, uiteindelijk verbleef tot zij, net zoals vele anderen, ‘op een dinsdag’ de noodlottige trein moest nemen richting Auschwitz ?
Ik las haar dagboeken voor het eerst in het vierde middelbaar, maar sindsdien is ze nooit meer helemaal uit mijn gedachten gegaan.

Hillesum over Westerbork in Drenthe :
Men had het gevoel een stukje van het Joodse “Schicksal”
der laatste 10 jaren in een tastbare vorm voor zich te zien.
En dat, terwijl men dacht, dat er in Drenthe alleen maar hunnebedden waren.

Een vrouw met open blik op de wereld

In haar dagboeken leerde ik Etty Hillesum kennen als een intelligente jonge vrouw op zoek naar zichzelf en haar levensdoel. Ze ziet vanuit haar kamertje in Amsterdam hoe de sfeer tegenover joden grimmerig wordt. Joden worden uit het maatschappelijk leven geweerd, rechten worden hen ontzegd, het openbaar vervoer is niet langer voor hen toegankelijk. Er zijn geruchten over kampen, maar niet over vernietigingskampen. Door het lezen van haar dagboeken en het bezoek aan Westerbork leerde ik dat het besef dat Nazi-Duitsland op de ‘totale vernietiging van joden’ uit was, maar heel geleidelijk groeide.

Geloof in de mensheid

Wat mij altijd opnieuw opviel in haar dagboeken was haar immens geloof in de mens. Ze geloofde dat iedereen tot ontzettend veel goedheid in staat was. Via haar dagboeken en vrienden stelt ze zichzelf in continu in vraag.

Mijn studeren is ook eigenlijk niet het verzamelen van kennis, maar het zoeken naar dingen achter de dingen, heel bescheiden en eenvoudig gezegd: het zoeken naar het raadsel van het leven. Waar waarschijnlijk ieder mens op zijn manier naar zoekt. En het raadsel van het leven bestaat niet. (E.H..)

Westerbork

Op een koude decemberdag bezochten wij kamp Westerbork. Kamp Westerbork is één van de concentratiekampen in Nederland. Joden en wat onder het ruime begrip ‘zigeuner’ viel, leefden er in barakken.

Kamp Westerbork waar Etty Hillesum verbleef

Wat zich daar het laatste halve jaar voor onze ogen aan menselijk leed heeft afgespeeld en zich dagelijks nog afspeelt, is meer, dan één enkeling in een half jaar zou kunnen verwerken. Men hoort het dan ook dagelijks om zich heen in alle toonaarden: ‘We willen niet denken, we willen niet voelen, we willen zo gauw mogelijk vergeten.’ En het lijkt me toe, dat dit een groot gevaar is. Het is waar, er gebeuren dingen, die we vroeger met onze rede niet voor mogelijk gehouden hebben. Maar misschien hebben we nog andere organen dan de rede in ons, die we vroeger ook niet gekend hebben en die in staat zouden zijn dit verbijsterende te bevatten.

uit: Hillesum, Etty. Twee brieven uit Westerbork (Dutch Edition) . Balans, Uitgeverij. Kindle Edition.

Een halve vierkante kilometer

Zo groot is het domein volgens Hillesum.

In enige maanden tijds is de bevolking van Westerbork aangeslibd van 1000 tot plus minus 10.000 man. De grootste aanwas dateert uit de gruwelijke “Octoberdagen”, toen, na een massale Jodenjacht door geheel Nederland, Westerbork geteisterd werd door een mensenoverstroming, die het bijkans te verzwelgen dreigde. Het is daar dus niet bepaald wat men noemen kan een organisch gegroeide samenleving met een regelmatige ademhaling, maar toch – en dat is zo adembenemend – kan men er alle aspecten, klassen, ismen, tegenstellingen en stromingen van de hedendaagse maatschappij terugvinden. (En de oppervlakte blijft nog steeds één halve vierkante kilometer).

Hillesum, Etty. Twee brieven uit Westerbork (Dutch Edition) . Balans, Uitgeverij. Kindle Edition.

Westerbork, het kamp waar Etty Hillesum in barakken verbleelf.

Veel is er heden niet meer te zien en dat maakt het misschien nog indrukwekkender. De leegte en de stilte omdat het niet te duiden is, er geen voorstellingmogelijk is. De stilte van de dood.
Vanaf het museum wandelden wij anderhalve kilometer door de bossen. Ik kan het iedereen aanbevelen om te wandelen in plaats van het pendelbusje te nemen. Het laat je aan de lijve voelen hoe ‘verborgen’ het kamp was in de vreedzame bossen. Je wordt vanzelf stil.

Het museum

Het kleine museum vertelt indringend het verhaal van de duizenden kampbewoners. Dagelijkse voorwerpen, foto’s, zelfs filmpjes over het kampleven kan je er zien. Vooraan het museum ligt een boek waarin je namen kan opzoeken. Ik zocht de naam van Etty terug en zag dit:

Ik vergeet je niet! Boek met namen van allen die ooit in het kamp Westerbork waren. Ook Etty Hillesum.

Nooit meer vergeten

Hoe is dit kunnen gebeuren? Hoe is iemand tot zoiets in staat? Dat zijn vragen die veel mensen zich terecht stellen. Alleen: zoiets is niet van vandaag op morgen gebeurd. Het nazisme was niet in één dag de gedragen overtuiging miljoenen mensen. Het is een klein zaadje dat groter wordt, een monster dat gevoed wordt en uiteindlijk de wereld bedreigt: wanneer men mensen niet meer als individuen ziet, wanneer men polariseert en groepen tegen elkaar opzet, wanneer vrije meningsuiting onder druk staat, de media gretig polariseert, wanneer gedacht worden in termen van wij tegen zij.

Komen de jaren 30 terug?

Soms lees je dat wel eens. Dat deze tijd kenmerken heeft van de jaren 30. Ik ben geen historica en weet er te weinig van af om dergelijke vergelijkingen te kunnen maken. Toch ben ik op mijn hoede.

Nu en dan stil staan bij wat zo’n kleine 100 jaar geleden gebeurde helpt me daarbij. Evengoed als Etty Hillesum.

Bij deze: “Etty, ik ben je niet vergeten. Evenmin als je vele lotgenoten”.

Dagboeken

Etty Hillesum, het verstoorde leven
Etty Hillesum Het werk
Etty Hillesum, Brieven uit Westerbork

Etty Hillesum, Het verstoorde leven, uitgeverij Balans (33ste druk), 272 blz., te koop bij Bol.com voor € 17,50.
Etty Hillesum, Het werk, uitgeverij Balans (6de druk), 876 blz., Te koop bij o.a. Bol.com voor € 34,99. In dit boek vind je alles, dus ook de brieven.
Etty Hillesum, Twee brieven uit Westerbork , uitgeverij Balans, 2013, te koop bij o.a. Bol.com voor € 7,50.

2019: alle gelezen boeken

2019 werd onverwacht mijn meest succesvolle leesjaar tot nu toe. Althans, voor zover ik het een beetje bijhoud. 42 boeken las ik, dat zijn er 10 meer dan ik in mijn readingchallenge had gehoopt. Hieronder een simpele lijst van alle boeken die ik in 2019 las. Enkele non-fictie en vakliteratuur werd niet opgenomen.


Misschien kan dit je inspiratie geven? Onderaan de omslagen van de boeken vind je een simpele lijst met meer info per boek.

AuteurTitelOnderwerpInfoBesproken
Atwood, MargaretDe testamentenRomanReview
Brown, JoeySchrijven naar bewustzijnpsychologiereview
Cain SusanStilOver introvert zijn in een wereld waar extravert zijn dominant isreview
Chabot, PascalFilosofie van de burn-outpsychologie, burn-out
Claudel, PhilippeLa petite fille de Monsieur Linh Romanreview
Coyle, DanielThe culture codepsychologie, management
Crouch, BlakeResetroman, fantasyreview
Dubois, PhilippeDe 22 levenslessen die vogels ons lerennon-fictie
review
Duhigg, CharlesThe power of habitpsychologie, managementreview
Fellowes, JessicaDe MitfordmoordenRoman, detectivereview
Follett, KenVal der titanenhistorisch roman
Franse, Rachel100 dagen kankergetuigenis, kankerreview
Fried, JasonIt doesn’t have to be crazy at workHR-managementreview
Fry, HannahAlgoritmes aan de machtwiskunde, sociologie, ICT, privacyreview
Glei, J. Manage your day-to-dayself-management, time-management
Godin, SethThe Dip, a little book that teaches you when to qumanagement
Gottlieb, LoriMisschien moet je eens met iemand praten?psychologiereview
Haijtema, MoniqueNooit meer een zelfhulpboekpsychologie
Jonasson, JonasHitman Andersroman
Jones, TarayaEen ongewoon huwelijkroman, VS, relatie, sociologie, rassendiscriminatiereview
King, PatrickThe science of getting startedself-management, time-management
Kuijer, GuusDe bijbel voor ongelovigenroman, religie
Laureys, StevenHet no-nonsense meditatieboekmindfulness
Lybaert, WimDe Columbusreisverslagen en mijmeringenreview
Maex, EdelIedereen weetMindfulness
McIntoch, DianeStress, de psychologie van het omgaan met drukpsychologiereview
Nelis, IngridGekleurde tranenpyschologie, levensverhaalreview
Newport, CalDigitaal minimalismeMinimalismereview
Newport, CalDiep werkmanagementreview
Parker, DavidThe more you do the better you feelself-management, time-management
Patchett, AnnThe Dutch House - ook in Nederlandse vertalingRomanreview
Pease, Alan & BarbaraHet antwoordnon-fictie, lifestylereview
Pfeijffer, Leonard lljaGrand Hotel EuropaRoman - massatoerisme, migratiereview
Proust, MarcelOp zoek naar de verloren tijd - De kant van SwannRomanreview
Rubin, GretchenOuter Order, Inner Calmopruimen, prioriteiten
Shepard, SarahThe PerfectionistsYoung Adult, romanreview
Sigurðardóttir, SteinunnHeidaroman (speelt zich af in IJsland)
Stone, Victoria HelenFalse Steproman
Sunim, HaeimHouden van dingen die niet perfect zijnMindfulnessreview
Toeps, BiancaMaar je ziet er helemaal niet autistisch uitgetuigenisreview
van Dis, AdriaanDe wandelaarromanreview
Van Landeghem, MargotDurven kijken naar tranenpsychologie, traumareview
Van Spilbeeck, BoBo, eindelijk vrouwpychologie, transgenderreview
Wieringa, TommyDe heilige Ritaroman
Zucherberg, RandiPick Threemanagementreview

Grand Hotel Europa

Grand Hotel – Ilja Leonard Pfeijffer

Een groot schrijver, ja. Maar toch kon het boek Grand Hotel Europa mij niet bekoren. Ik vond het neerbuigend en hoogdravend. Het thema massatoerisme zet aan het denken, maar dan lees ik liever een boek van een socioloog of een filosoof.
Toch staat Grand Hotel Europa overal in de TOP 5 van meest gekochte boeken. Ik vraag me af wat de aantrekkingskracht van het boek is en hoor het dan ook graag.

Kaderverhaal

De auteur logeert lange tijd in Grand Hotel Europa in de hoop het één en ander te verwerken. Er zijn flash-backs, ontmoetingen in het hotel, beschrijvingen van trips naar grote steden. Dat had ik hiervoor ook al geschreven. Maar dat is slechts het kaderverhaal, het geraamte dat hij gebruikt om enkele grote thema’s aan te raken.

Ik moest orde scheppen in de herinneringen die mij als een zwerm woedende bijen hadden opgejaagd en verhinderden dat ik helder kon denken.

Massatoerisme en migratie

Dat zijn de hoofdthema’s van Grand Hotel Europa. De titel op zich spreekt al boekdelen. Europa als een continent dat één groot museum wordt waar mensen naar het verleden kijken. Volgens Ilja Leonard Pfeijffer ligt de toekomst niet in Europa. Europa is voorbijgestreefd, ingeslapen.

De identiteit van Europa lijkt in het verleden te liggen. Of: het verleden is de identiteit van Europa.

Filosoferen

Er wordt veel gefilosofeerd in Grand Hotel Europa en soms wist ik niet meer wat ika an het lezen was. Een roman? Een boek filosofie?

U bent ongetwijfeld bekend met de wijze waarop de gezaghebbende veelweter George Steiner de idee van Europa heeft getracht te omschrijven. Hij definieert de eigenheid van het continent aan de hand van vijf onderscheidende kenmerken. Het eerste is, interessant genoeg, de alomtegenwoordigheid van cafés, die hij, beschaafd als hij is, niet zozeer beschouwt als drenkplaatsen van de hopelozen waar zure vergetelheid wordt geschonken in een bodemloos glas, als wel als ontmoetingsplaatsen waar de intelligentsia samenzweert, schrijft en debatteert, en waar de bepalende filosofieën zijn ontstaan, alsmede de toonaangevende artistieke stromingen en de ideologische en esthetische revoluties.’ ‘Het doet mij deugd,’ zei ik, ‘dat ik het frequente cafébezoek uit mijn verleden op gezag van niemand minder dan Steiner kan verdedigen als een uiting van een militant pro-Europese houding.’ ‘U merkt dat Europa voor Steiner pas in de negentiende eeuw begint. De presocratische, platoonse en aristotelische filosofieën, de stoa en het epicurisme, het neoplatonisme, de erfenis van de kerkvaders, de mystiek en hoofse ethiek, de renaissance, de verlichting en de romantiek zijn allemaal niet in het café ontstaan, evenmin als het classicisme, het hellenisme, de romaanse stijl, de gotiek, de barok en het neoclassicisme. Steiners ijkpunt is het burgerlijke Europa, waarvan hij zelf een exponent is. Hij ziet de boulevards van Parijs en Wenen voor zich als hij aan Europa denkt, niet de agora van Athene of de machtige vorstenhoven.

Daar moet je natuurlijk van houden, alleen vond ik het voor een roman allemaal nogal hoogdravend. Ik begrijp het wel, hij wil in romanvorm schrijven over Europa. Als classicus laveert hij tussen de oude filosofen zoals wij doorheen de alledaagse files. Maar toch. Liever niet.

Hoogdravend en donker

Ik denk dat dit wel verklaart waarom ik het boek echt niet goed vond. Soms vond ik het nogal uit de hoogte en inconsequent, bijzonder donker ook – je wordt er echt niet vrolijk van. Allerlei problemen worden aangekaard en na zo’n dikke 500 bladzijden Grand Hotel Europa kon ik niet anders dan zuchten.

En ja, soms vond ik het erover en neerbuigend. Want die mensen (in onderstaand citaat), dat zijn natuurlijk de niet-intellectuelen. Dat zijn de mensen zoals u en ik. Die er volgens hem toch weinig van begrijpen.

Mensen die zich erop laten voorstaan dat ze graag veel en ver reizen, zijn hedonistische escapisten. Ze zijn op de vlucht voor zichzelf, hoewel ze altijd zullen zeggen dat reizen hen met henzelf confronteert.

Waarom scoort dit boek zo hoog?

Grand Hotel Europa

Toen ik deze weken kerstcadeau’s kocht, zag ik dat Grand Hotel Europa overal in de Top 5 stond. Geen twijfel dat dit een geweldig schrijver is. Maar ik heb toch ook de indruk dat het een beetje een ‘moeten’ is om dit boek goed te vinden, anders begrijp je het niet, en behoor je niet tot de elite.

Dus mocht je oprecht vinden dat dit boek zo hoog in de boekencharts staat, laat het me aub weten.

Alternatief: het ware leven is elders

Het ware leven is elders

Geef mij dan maar het boek van Ruud Welden: Het ware leven is anders, Filosofie van het reizen.
De ideeën uit Grand Hotel Europa zijn deels de ideeën die ook hier verwoord staan. Wil je dus lezen over massatoerisme, dan zit je hier ook wel goed.

Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa (2018) telt 552 bladzijden en is uitgegeven door de Arbeiderspers. Het is te koop bij o.a. Bol.com voor € 26,99 (paperback).

Top 3 fictie

Review 2019 Top 3 fictie boeken (en 2 grote auteurs die ontgoochelden)

Ik mag dan weinig fictie boeken gelezen hebben, er zijn er toch waaraan ik een warme herinnering aan overhoud! Na mijn top 3 non-fictie boeken, hier de top 3 fictie boeken.

Adriaan van Dis, De wandelaar

Adriaan van Dis De Wandelaar

Ik vond dit boek in de kringloopwinkel toen ik in Utrecht kampeerde. Ik had tijd zat, dus dacht ik mijn campingverblijf o.a. te vullen met Nederlandse auteurs.

Dit boek vertelt het verhaal over een wat oudere rentenier die compleet verrast wordt als hij door een brand in een huis een hond achter zich aan ziet lopen. Vervolgens gaat de man op zoek naar de rechtmatige eigenaar en wandelt ondertussen met de hond door de stad. Of liever: de hond leidt hem door de stad heen. Zo komt hij op plaatsen waar hij vroeger nooit zou geweest zijn en maakt hij kennis met allerlei mensen. De hond gooit als het ware zijn hele leven door de war.

Prachtig verteld door Adriaan van Dis, met humor en een groot hart voor mens en hond.

Adriaan van Dis, De wandelaar, te koop bij o.a. Bol.com voor € 12,50.

La petite fille de Monsieur Linh – Philippe Claudel

La petite fille de monsieur Linh
in mijn top 3 fictie boeken

De meeste boeken lees ik in het Engels, maar het gebeurt wel eens dat ik nog eens iets in het Frans lees. La petite fille de Monsieur Linh is een makkelijk leesbaar boek wat taal betreft, de inhoud is ronduit poëtisch. Het boek vertelt het verhaal van de vriendschap tussen een migrant en een, in klassieke termen uitgedrukt, een autochtoon. Die woorden zijn overigens compleet naast de kwestie, want daar gaat het helemaal niet om. Beide begrijpen elkaars taal niet en toch ontstaat er iets dat licht geeft aan hen beiden. Geen ideologieën, geen standpunten voor of tegen, je weet nauwelijks waar het zich afspeelt (in de buurt van een haven) maar een diepmenselijk verhaal over eenzaamheid en vriendschap.
Dit is een boek waar alles gaat over wat er tussen de lijnen staat.

Philippe Claudel, La petite fille de monsieur Linh, te koop bij o.a. Bol.com voor € 9,29.

Margaret Atwood, De Testamenten

Margaret Atwoord staat met De Testamenten in mijn top 3 fictie boeken.

Ik was al helemaal in de ban van Het verhaal van de dienstmaagd en had sterke twijfels over een mogelijk vervolg. De makers van de TV-serie hadden er zelf al een vrij sterk en overtuigend vervolg aan geschreven, zou het Margaret Atwood lukken om het verhaal nog langer te maken zonder in te boeten aan kwaliteit, of zou het gewoon het dunnetjes overdoen van het eerste zijn?

Niet voor niets kreeg Atwood al literaire prijzen, want met De Testamenten vond ze exact de juiste toon én inhoud. Ik schreef er hier al een post over.

Margaret Atwood, De testamenten is o.a. te koop bij Bol.com voor € 19,99.


Twee grote schrijvers die mij niet konden bekoren

Ilja Leonard Pfeijffer , Grand Hotel Europa

Ilja Leonard Pfeijffer staat dan weer niet in mijn top 3 fictie boeken

Ik geef toe dat ik mij voor dit boek heb laten verleiden door de schitterende kaft én een vriendin die mij in Barboek op het boek wees. Een dik boek, door een man die duidelijk het ambacht van de taal beheerst, maar mij nooit echt kon boeien. Een schrijver neemt, na een relatiebreuk, intrek in het statige Grand Hotel Europa in Venetië en neemt zich voor om het één en ander van zich af te schrijven. Het boek staat vol overpeinzingen, flash-backs, geschiedenis van steden van Italië en kleine verhaaltjes over wat er zich allemaal afspeelt in het hotel. Dat is het kaderverhaal. Tussendoor bouwt de auteur aan verschillende thema’s, die Europa als gemeenschappelijke factor hebben. Volgens Pfeijffer heeft Europa afgedaan en ligt de toekomst ergens anders. Europa is niets meer dan een groot museum dat ten onder gaat aan het massatoerisme.

Het boek kon mij niet boeien. Te donker en als je dan toch allerlei grote beweringen doet (waarvan ik niet zeg dat ze niet kloppen), geef me dan iets anders dan een roman.
Ik had er weinig plezier aan.

Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa is o.a. te koop bij Bol.com voor € 26,99.

Proust, De kant van Swan, uit Op zoek naar de verloren tijd

Proust, de kant van Swann. Grote literatuur maar niet mijn top 3 fictie boeken.

Een mens moet eens een boek van Proust gelezen hebben dacht ik, en toen er een nieuwe uitgave kwam, besloot ik er volop voor te gaan. Laat ons op z’n zachtst zeggen dat dit een behoorlijke inspanning was. Er zitten twee delen in dit eerste boek. Het eerste wordt verteld vanuit het oogpunt van een kind in een welgestelde familie in Frankrijk. Hij wordt met weinig affectie omgeven en beschrijft als een toeschouwer de bezoekers van zijn huis (waaronder Swann), de wandelingen met de gasten, de gewoontes van het huis.

Het tweede boek verhaalt over het leven van Swann, zijn weelderijke leven, zijn omgaan met vrouwen en feestjes, zijn relatie met Odette.
Proust heeft de naam moeilijk vertaalbaar te zijn en gelukkig merk je daar bij deze nieuwe uitgave niet al te veel van. Of liever: ik heb de indruk dat het met zeer veel kunde is vertaald.

Voorlopig geen Proust meer voor mij, maar zoals het bij mij nog soms gaat met inspanningen waarvan ik me afvraag ‘waarom doe ik dit in hemelsnaam?’ zie ik mij nog deel 2 te lezen in 2020. Eentje per jaar is evenwel voldoende!

Proust, De kant van Swann is te koop bij o.a. Bol.com voor € 15,00.

Vorige edities

Hebben jullie aanraders?

Non-fictie boeken lijken heel gemakkelijk hun weg naar mij te vinden, met fictie is het wel anders. Daarom een warme oproep: welke fictie-boeken raden jullie mij aan voor 2020? Het mag werkelijk van alles zijn, historische romans, thrillers, echt, alles! Engels en Frans zijn geen probleem.

Alvast bedankt!