Tagarchief: reizen

Westerbork

Never forget: Etty Hillesum – Auschwitz

Op 27 januari is het 75 jaar geleden dat het vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd. Voor veel joden was het echter te laat, ook voor Etty Hillesum, een Nederlandse jonge vrouw die via kamp Westerbork de fatale treinreis naar Auschwitz maakte. Ik las jaren geleden de dagboeken van Etty Hillesum en bezocht in de kerstvakantie kamp Westerbork.

Kerstvakantie in Drenthe

Toen we rond Kerst een weekje vakantie hielden in Drente zag ik dat ons vakantiehuisje niet veraf was van Westerbork. Dat zei me iets: was daar niet het kamp geweest waarover Etty Hillesum in haar dagboeken en brieven schreef? Het kamp waar ze aanvankelijk als joodse werkte, uiteindelijk verbleef tot zij, net zoals vele anderen, ‘op een dinsdag’ de noodlottige trein moest nemen richting Auschwitz ?
Ik las haar dagboeken voor het eerst in het vierde middelbaar, maar sindsdien is ze nooit meer helemaal uit mijn gedachten gegaan.

Hillesum over Westerbork in Drenthe :
Men had het gevoel een stukje van het Joodse “Schicksal”
der laatste 10 jaren in een tastbare vorm voor zich te zien.
En dat, terwijl men dacht, dat er in Drenthe alleen maar hunnebedden waren.

Een vrouw met open blik op de wereld

In haar dagboeken leerde ik Etty Hillesum kennen als een intelligente jonge vrouw op zoek naar zichzelf en haar levensdoel. Ze ziet vanuit haar kamertje in Amsterdam hoe de sfeer tegenover joden grimmerig wordt. Joden worden uit het maatschappelijk leven geweerd, rechten worden hen ontzegd, het openbaar vervoer is niet langer voor hen toegankelijk. Er zijn geruchten over kampen, maar niet over vernietigingskampen. Door het lezen van haar dagboeken en het bezoek aan Westerbork leerde ik dat het besef dat Nazi-Duitsland op de ‘totale vernietiging van joden’ uit was, maar heel geleidelijk groeide.

Geloof in de mensheid

Wat mij altijd opnieuw opviel in haar dagboeken was haar immens geloof in de mens. Ze geloofde dat iedereen tot ontzettend veel goedheid in staat was. Via haar dagboeken en vrienden stelt ze zichzelf in continu in vraag.

Mijn studeren is ook eigenlijk niet het verzamelen van kennis, maar het zoeken naar dingen achter de dingen, heel bescheiden en eenvoudig gezegd: het zoeken naar het raadsel van het leven. Waar waarschijnlijk ieder mens op zijn manier naar zoekt. En het raadsel van het leven bestaat niet. (E.H..)

Westerbork

Op een koude decemberdag bezochten wij kamp Westerbork. Kamp Westerbork is één van de concentratiekampen in Nederland. Joden en wat onder het ruime begrip ‘zigeuner’ viel, leefden er in barakken.

Kamp Westerbork waar Etty Hillesum verbleef

Wat zich daar het laatste halve jaar voor onze ogen aan menselijk leed heeft afgespeeld en zich dagelijks nog afspeelt, is meer, dan één enkeling in een half jaar zou kunnen verwerken. Men hoort het dan ook dagelijks om zich heen in alle toonaarden: ‘We willen niet denken, we willen niet voelen, we willen zo gauw mogelijk vergeten.’ En het lijkt me toe, dat dit een groot gevaar is. Het is waar, er gebeuren dingen, die we vroeger met onze rede niet voor mogelijk gehouden hebben. Maar misschien hebben we nog andere organen dan de rede in ons, die we vroeger ook niet gekend hebben en die in staat zouden zijn dit verbijsterende te bevatten.

uit: Hillesum, Etty. Twee brieven uit Westerbork (Dutch Edition) . Balans, Uitgeverij. Kindle Edition.

Een halve vierkante kilometer

Zo groot is het domein volgens Hillesum.

In enige maanden tijds is de bevolking van Westerbork aangeslibd van 1000 tot plus minus 10.000 man. De grootste aanwas dateert uit de gruwelijke “Octoberdagen”, toen, na een massale Jodenjacht door geheel Nederland, Westerbork geteisterd werd door een mensenoverstroming, die het bijkans te verzwelgen dreigde. Het is daar dus niet bepaald wat men noemen kan een organisch gegroeide samenleving met een regelmatige ademhaling, maar toch – en dat is zo adembenemend – kan men er alle aspecten, klassen, ismen, tegenstellingen en stromingen van de hedendaagse maatschappij terugvinden. (En de oppervlakte blijft nog steeds één halve vierkante kilometer).

Hillesum, Etty. Twee brieven uit Westerbork (Dutch Edition) . Balans, Uitgeverij. Kindle Edition.

Westerbork, het kamp waar Etty Hillesum in barakken verbleelf.

Veel is er heden niet meer te zien en dat maakt het misschien nog indrukwekkender. De leegte en de stilte omdat het niet te duiden is, er geen voorstellingmogelijk is. De stilte van de dood.
Vanaf het museum wandelden wij anderhalve kilometer door de bossen. Ik kan het iedereen aanbevelen om te wandelen in plaats van het pendelbusje te nemen. Het laat je aan de lijve voelen hoe ‘verborgen’ het kamp was in de vreedzame bossen. Je wordt vanzelf stil.

Het museum

Het kleine museum vertelt indringend het verhaal van de duizenden kampbewoners. Dagelijkse voorwerpen, foto’s, zelfs filmpjes over het kampleven kan je er zien. Vooraan het museum ligt een boek waarin je namen kan opzoeken. Ik zocht de naam van Etty terug en zag dit:

Ik vergeet je niet! Boek met namen van allen die ooit in het kamp Westerbork waren. Ook Etty Hillesum.

Nooit meer vergeten

Hoe is dit kunnen gebeuren? Hoe is iemand tot zoiets in staat? Dat zijn vragen die veel mensen zich terecht stellen. Alleen: zoiets is niet van vandaag op morgen gebeurd. Het nazisme was niet in één dag de gedragen overtuiging miljoenen mensen. Het is een klein zaadje dat groter wordt, een monster dat gevoed wordt en uiteindlijk de wereld bedreigt: wanneer men mensen niet meer als individuen ziet, wanneer men polariseert en groepen tegen elkaar opzet, wanneer vrije meningsuiting onder druk staat, de media gretig polariseert, wanneer gedacht worden in termen van wij tegen zij.

Komen de jaren 30 terug?

Soms lees je dat wel eens. Dat deze tijd kenmerken heeft van de jaren 30. Ik ben geen historica en weet er te weinig van af om dergelijke vergelijkingen te kunnen maken. Toch ben ik op mijn hoede.

Nu en dan stil staan bij wat zo’n kleine 100 jaar geleden gebeurde helpt me daarbij. Evengoed als Etty Hillesum.

Bij deze: “Etty, ik ben je niet vergeten. Evenmin als je vele lotgenoten”.

Dagboeken

Etty Hillesum, het verstoorde leven
Etty Hillesum Het werk
Etty Hillesum, Brieven uit Westerbork

Etty Hillesum, Het verstoorde leven, uitgeverij Balans (33ste druk), 272 blz., te koop bij Bol.com voor € 17,50.
Etty Hillesum, Het werk, uitgeverij Balans (6de druk), 876 blz., Te koop bij o.a. Bol.com voor € 34,99. In dit boek vind je alles, dus ook de brieven.
Etty Hillesum, Twee brieven uit Westerbork , uitgeverij Balans, 2013, te koop bij o.a. Bol.com voor € 7,50.

verhuizen naar Spanje

Leven als God in Spanje

Mijn broer en zijn vrouw verhuisden in april 2019 definitief naar Spanje. Een aantal jaren geleden hadden ze er een huis gekocht en het stap voor stap opgeknapt tot een juweeltje. Ik had mijn bedenkingen, zou je daar echt gelukkig kunnen zijn?
Hij nodigde me uit om het zelf aan de lijve te ervaren.

Het voorbije weekend wandelde ik nog door een Spaans dorpje. Januari en een strak blauwe hemel boven mijn kop, 18 graden en zacht wuivende palmbomen. Het klinkt idylisch maar het is de werkelijkheid waarin mijn broer en schoonzus al een half jaar in leven.

Iedere dag sta ik op en zie hoe het licht in ons huis binnenstroomt, hoe het speelt op de flanken van de bergen.

Mijn broer ‘s ochtens voor het ontbijt.

Mijn broer is allesbehalve poëtisch. Het lijkt wel of het leven in Spanje hem veranderd heeft en na een kort logeerpartijtje snap ik hem helemaal. Wonen tussen de bergen en de zee in een land waar het tempo stukken lager ligt, dat doet iets met een mens. Op tien minuten staat hij aan het strand, evenlang om aan de voet van bergen te staan. Zijn huis is omringd door citroenvelden. Veel landelijker kan het niet. Het centrum van het dorp is anderhalve kilometer ver en is voorzien van gezellige terrasjes, pleintjes en maar liefst 3 supermarkten. Hij leeft als God in Frankrijk. Zij het iets zuidelijker. In Spanje dus.

Verhuizen naar Spanje

Een aantal jaren geleden begon Dirk over het plan. Dat hij een huis wou kopen in Spanje. Toen we er nog eens over hoorden was de akte al getekend. Het was een huis in goede conditie, een villa in Spaanse stijl, omringd met terrassen en een dakterras. Grond rondop en, a-typisch voor Spanje, zelfs een aparte garage. Tenslotte ontbrak het zwembad ook niet.

Alleen…. het huis was lange tijd niet bewoond geweest. Het onkruid groeide welig. Mijn broer – het Spaans niet machtig – ging aan de slag. Van een woestenij maakte hij een klein paradijs. Liters verf. Hij legde als één van de eersten zonnepanelen, dat was voor particulieren lange tijd niet moeilijk wegens allerlei reglementeringen. Hij liet palmbomen zetten. Ik zeg hem dikwijls dat hij iedere vierkante centimiter van hun huis en grond heeft omgedraaid en (af-)gekeurd om vervolgens in alles de perfectie te eisen, perfectie waar hij overigens zelf maanden en jaren aan werkte. Op en neer België-Spanje en weer terug. Het paradijs valt je niet in de schoot.

Verhuizen wij straks ook naar Spanje?

In alle eerlijkheid had ik nooit gedacht dat mijn broer en zijn vrouw daar zo gelukkig zouden zijn. Laat staan dat ik dacht dat zo’n huis in orde krijgen (en alle papieren erbij) zo ‘makkelijk’ zou zijn.

Just do it, zegt mijn broer.
Ik denk: zo gaat dat wel niet, maar als ik hem zie, lijkt het een fluitje van een cent.

Het lief wil best ook wel naar Spanje verhuizen eens ons pensioen (geen idee wanneer!) er is. Iedere winter is hij de koude en de duisternis beu. Spanje is relaxter, mensen leven meer buiten, het mag allemaal wel wat trager, zeker buiten de grootsteden.

Ik val evengoed voor dat mooie klimaat, maar 10 minuten van de zee, ja, dàt is wel heel aantrekkelijk. En tenslotte, een half uurtje tot aan de luchthaven.

Het beste van 2 werelden: logeren!

Deze korte vakantie bij mijn broer heeft me veel deugd gedaan. Het doet altijd iets als je ziet dat je geliefden gelukkig zijn. Terwijl het in het thuisland donker was en regende, zag ik tegen een strak blauwe hemel bomen vol sinaasappelen en de citroenen hingen evengoed in overvloed. Het zwembad daagde mij iedere dag uit. ‘Je mag het natuurlijk wagen, maar ik raad het je niet aan’, zei mijn broer. Te koud nog. Maar het lonkte en het was klaar.

verhuizen naar Spanje
in het dorp

Levenslessen

Mijn broer leert me dat je gewoon je dromen moet volgen en er niet al te veel moet over nadenken. Gewoon doen en dan los je de obstakels wel op. Niet, zoals ik zelf ben, eerst alle mogelijke problemen zien en vervolgens zo moedeloos worden van wat allemaal kàn misgaan, dat er van de droom niets in huis komt.

Ik leerde van mijn broer dat de lat hoog mag liggen, maar dat je sowieso ook moet aanpassen. Zo verlegde hij meermaals de datum van zijn verhuizen naar Spanje. Tussen aankoop en complete afwerking zaten zo’n 3tal jaren van op en neer gaan. Dat moet best vermoeiend geweest zijn.

Het noodlot

Hij verhuisde definitief naar Spanje in april 2019 waar hij en zijn vrouw eindelijk konden genieten van een afgewerkte Spaanse villa. In september 2019 sloeg het noodlot toe. In de streek was er noodweer en de regen was zo hevig dat de dam het dreigde te begeven. De dam werd opengezet en hele dorpen stonden onder water. Mensen moesten worden gered met helicopters. Vier dagen lang was het huis van mijn broer afgesloten van de rest van de wereld. Hun auto’s waren volgelopen.

Gelukkig was het huis van mijn broer, zoals overigens vele typische Spaanse villa’s, op een verhoging gebouwd. De terrassen eromheen zijn ook verhoogd, je bereikt het huis via trappen. Hetzelfde geldt voor het zwembad. Spanjaarde bouwen hun zwembaden verhoogd en niet gelijk met de grond. Het zou iets te maken hebben met de nabijheid van de zee. Hoe dan ook, dag na dag keek mijn broer angstvallig toe of het water uiteindelijk het huis zou binnenstromen of niet.

Het scheelde niet veel, maar het huis werd gespaard. De grond rondom, de lage terrassen, waren herschapen tot één moeras.

Herbeginnen

Inmiddels is niets meer te zien van de felle overstroming. Containers modder en stenen werden weggebracht, terrassen heraangelegd, nieuwe tegels gelegd, kortom… een huzarenwerk. Ik denk dat dit de beste strategie is om tegenslag te verwerken: de handen in de mouwen steken en er weer volop voor gaan.

Makkelijk gezegd, denk ik weer, maar wellicht heeft mijn broer daar allemaal niet veel over nagedacht. Just do it, zal hij gedacht hebben.

Nederland ANWB Extra

Reisgidsen vergelijken: Reisgids Nederland ANWB Extra

Na het uittesten van de ‘dikke’ Groene Reisgids Nederland, is het vandaag de beurt aan het zeer compacte, maar de uiterst mooi uitgegeven Reisgids Nederland ANWB Extra. Benieuwd of klein minder betekent.

Aandacht voor mooie lay-out en foto’s

Ik vind het bij reisgidsen altijd een wankel evenwicht. Wil ik vooral foto’s, of tekst? Liefst beide, maar het één mag niet ten koste gaan van het ander. Foto’s zeggen meer dan woorden, maar ik wil vooral mijn eigen reis uitstippelen.

De reisgids Nederland ANWB Extra heeft beide mooi gecombineerd. Prachtige foto’s tot zelfs over twee bladzijden, een eigentijdse typische lay-out en toch een pak informatie. Voila !

reisgids Nederland ANWB Extra

Klaar en duidelijk: 15 verrassende leuke kanten

De reisgids Nederland ANWB extra vertelt je meteen wat je kan vinden in deze gids: 15 verrassende kanten worden besproken.

reisgids Nederland ANWB Extra

Zo zal je in de gids geen informatie vinden over het Anne Frankhuis in Amsterdam, maar wel over de Stelling van Amsterdam, een ring van forten rond Amsterdam. Je zou het evengoed 15 niet-traditionele hoogtepunten kunnen noemen. Ooit al gehoord van de baronie van Breda? Ken je de verhalen van de Romeinen, Noormannen en fruittelers in Doorn? Wellicht niet. Deze gids is dus ideaal voor wie niet naar de grote toeristische trekpleisters wil, maar op zoek gaat naar iets origineel.

Informatief

Ieder hoofdstuk eindigt met adressen en info over de daar gelegen

  • musea en bezienswaardigheden
  • eten en drinken
  • winkelen
  • overnachten

En wat als ik toch echt iets toeristisch wil?

Dan is er het laatste hoofdstuk met allerlei lijstjes: de grootse musea, in welke steden je het beste kan winkelen en zelfs een lijstje waar je kinderen naar hartelust zalig buiten kunnen spelen.

Extraatje: de kleine overzichtskaart Nederland

Je zou het alhaast vergeten, maar klassieke landkaarten hebben echt wel hun nut. Door het gebruik van GPS wordt het moeilijker om steden ten aanzien van elkaar te situeren. Waar ligt Utrecht ten aanzien van Amsterdam? Amstelveen, Amersfoort, Groningen en Friesland, kan jij ze goed uit elkaar halen?

Ik kan zo’n papieren kaart achteraan de reisgids kan echt wel waarderen. Zo weet ik snel dat de afstand tussen Den Haag en Delft bijna verwaarloosbaar kort is en dat je vanuit België flink wat kilometers moet doen voor je in Groningen bent.

Kenmerken van deze gids/reeks

Deze gids is compact en ligt makkelijk in de hand. Hij is uiterst overzichtelijk en op een zeer fijne manier uitgegeven. Kleurenfoto’s, lijstjes, infographics, deze gids is helemaal mee met zijn tijd.
De reisgids Nederland ANWB extra gaat niet over platgelopen paden maar biedt nieuwe perspectieven om (overigens soms wel bekende) plaatsen te ontdekken.

Deze gids maakt deel uit van een reeks, er mag verondersteld worden dat andere gidsen in de reeks ‘ANWB extra’ op dezelfde manier zijn opgevat.

Praktisch

reisgids Nederland ANWB Extra

De De reisgids Nederland ANWB Extra (2019) is te koop bij o.a. Bol.com voor € 11,99. De gids telt 132 blz.

Gelezen: De Columbus – Wim Lybaert & Laurens Verbeke

Wil niet iedereen een Columbus?

Ik ben fan van het eerste uur van het TV-programma De Columbus. In mijn wildste dromen haal ik een C-rijbewijs en rijd ik net als Wim Lybaert met een pracht van een Columbus doorheen heel Europa. Eerlijk waar, ik zou er zelfs een behoorlijke cursus techniek voor over hebben om aan zo’n avontuur te beginnen.

De Columbus
Credits De Liefhebbers

Anderzijds is wat Wim Lybaert in De Columbus doet, me ook niet helemaal vreemd, misschien moet ik gewoon wat meer leren loslaten.

Columbussen als werkwoord, state of mind

Toen ik het boek kocht, dacht ik dat het een verslag zou zijn van de avonturen die Wim Lybaert met zijn gasten in zijn bus beleefd had. Uitgebreider, uitgeschreven gesprekken, routekaartjes en lijstjes met mooie plekjes.

Dat is het boek echter helemaal niet. De boodschap van het boek is: “Iedereen kan Columbussen” en zelfs zonder C-rijbewijs (sic!) of Columbus. Columbussen is een state of mind. Het hoeft ook niets te kosten, het enige wat je moet doen is er gewoonweg voor gaan.

Zeven wegwijzers om te columbussen

Het boek is opgebouwd in 14 kleine hoofdstukken. Zeven wegwijzers wijden je in in de kunst van het columbussen. Laurens Verbeke (televisiemaker De Columbus) nam ze voor zijn rekening. Vervolgens schrijft Wim Lybaert over zijn ervaringen met 7 wegwijzers. Wim blijkt van nature helemaal geen Columbusman te zijn, maar eerder iemand van de planning en de controle. Iemand die de lat heel hoog legt en het liefst weinig aan toeval over laat. Heel soms zie je dat tijdens een aflevering van De Columbus. Dan is er heel lichte paniek, een bezorgdheid over de plaats waar ze zullen slapen. Ook voor hem is het Columbussen een confrontatie en leerschool.

Hoe realistisch zijn de 7 wegwijzers ?

Eerlijk gezegd (en toch met al wat ervaring) vind ik de wegwijzers best wel realistisch. Mijn ouders waren in wellicht Columbussers avant la lettre, maar ik denk dat dat voor wel meer mensen van hun generatie geldt. Een goede voorbereiding bestond erin dat de auto technisch nagezien werd, de ‘landkaarten’ (nationale ! niet eens regionale) in de auto waren en ‘ vreemd geld’, zoals mijn vader dat noemde. Euro’s waren er niet.

Ze maakten nooit reserveringen voor een camping en we sliepen meermaals in de caravan tijdens een doorreis op de marktplaats van een Frans klein dorp. Toen kon dat nog allemaal. Wim Lybaert doet het mijn zijn bus nog altijd, maar dan niet op een marktplaats, maar ergens in the middle of nowhere.

(1) Vertrekken zonder plan en je (2) laten leiden door het toeval zit me dus al van jongsaf in het bloed. De snelweg vermijden (3) is de allerbeste tip en ja ((4) het volgen van de bochten is best realistisch.

Het moeilijkste lijkt mij altijd het (5) loslaten van de tijd. Niet dat ik continu op mijn uurwerk kijk maar zelfs op vakantie zit er soms een lijstje in mijn hoofd te zeuren. Ik wil dat en dat en dat gezien hebben. Zoals hij zelf schrijft ‘afvinken als een to do lijstje‘.

Het volgen van je verbeelding (6) is iets wat je moet oefenen en in de aankomst het begin vinden (7) is zoveel al de weg is het doel. Dus ja, de wegwijzers zijn best realistisch.

Voor wie is dit boek ?

De Columbus

Ik denk dat het een misvatting zou zijn als enkel mensen die graag willen reizen of kamperen iets aan dit boek zouden hebben. De filosofie is veel groter dan ‘de manier waarop’. Ik vind er zelfs regelrechte levenslessen in: durf je soms gewoon eens gooien in iets. Zonder plan. Met verbeelding. Laat de tijd los.

Uit alles in het boek, en al helemaal tijdens de serie blijkt een geweldige waardering voor het gewone. Een zonsopgang, een oud kerkhof, kletterende regen, vliegeren met de wind op kop. Het zijn doodgewone dingen die bijna betoverend zijn in de serie.

Dat je er geen Columbus moet voor hebben, nee. Dat je morgen simpelweg, tijdens de lunchpauze op je werk, je boterhammen kan meenemen naar een stukje natuur en zien: hé, zo kan het ook, al is het in een park en heb je maar 60 minuten. Voor je het weet zit er een onbekende bij je op de bank en ben je aan het columbussen.

Praktisch

Wim Lybaert & Laurens Verbeke, De Columbus, het is beter om te reizen dan om aan te komen, uitgeverij Angéle/Standaard Uitgeverij, te koop bij o.a. Bol.com voor €22,50.

Koop bij bol.com