Tagarchief: filosofie

Piketty

Piketty: Kapitaal en ideologie, week #1

Het boek Kapitaal en ideologie is een zwaarlijvig boek dat ik maar in kleine stukjes tot mij neem. Omdat ik geen econoom ben waag ik mij niet aan een algemene bespreking maar zal week na week delen wat is blijven hangen in dit boek. Ik waag mij elke week aan 140 blz, de som van 7×20.

Elke dag 20 bladzijden Kapitaal en Ideologie

Dat bracht mij zondag op pagina 140 en daar eindigde ik ook mee deze week. Het boek wordt wellicht overschat in moeilijkheidsgraad. Je moet er natuurlijk je gedachten bij houden, maar Piketty legt als een ware didacticus alles netjes uit. Hij schetst meermaals de hoofdgedachte en gaat ze vervolgens uitdiepen. Zoals een echte professor het beaamt geeft hij nadien ook altijd een tussentijdse samenvatting.

Dit bleef me deze week bij

Elke maatschappij zoekt een rechtvaardiging waarom er grote kapitaalverschillen zijn.

“Elke samenleving ziet zich gedwongen de daarin bestaande ongelijkheid te rechtvaardigen, want zo niet, dan dreigt het politieke en sociale bouwwerk in te storten”.

De krachttoer van de kerk (of geestelijke stand)

Het is de kerk gelukt om kapitaal positief te definiëren, wat op zich een (daarom niet positieve) prestatie is, gezien het evangelie zelf absoluut niet positief is tegenover het vergaren van rijkdom. Dit in het kader van de grote rijkdommen van de geestelijke stand vroeger (en nu?).

Hoe winnaars het systeem van ongelijkheid rechtvaardigen

Het klopt niet dat de huidige ongelijkheid kan verklaard worden door het centrale thema van eigendom, ondernemersschap en meritocratie. Daar komt hij later in het boek op terecht, maar dat van ‘als je maar genoeg werkt en succesvol bent, word je rijk’, is een fabel.

“Het meritocratische discours lijkt dikwijls een eenvoudige manier voor de winnaars in het huidige economische systeem om ongelijkheid op ieder gebied te rechtvaardigen, zelfs zonder deze te onderzoeken, en om de verliezers te stigmatiseren vanwege hun gebrek aan verdienstelijkheid, deugdzaamheid en ijver.”

De ongelijkheid neemt (terug) toe

De toename van de sociaaleconomische ongelijkheid doet zich sinds de jaren 1980-1990 overal ter wereld voor.

Uit vergelijkingen van India, de VS, Rusland, China en Europa komt naar voren dat in 1980 het hoogste deciel in al deze regio’s op 25-35% van het nationaal inkomen lag en in 2018 op 35-55%.

Of anders gezegd dat de rijkste 10% zo’n 35-55% in handen hebben.

De verandering of herverdeling van kapitaal is ideologisch

Eigendoms-, onderwijs- en belastingsstelsels hebben een grote invloed op de sociale ongelijkheid in een samenleving en de ontwikkeling ervan.”

Waaruit ik besluit dat het superbelangrijk is waar je politieke stem naartoe gaat, al gaat de problematiek van ongelijkheid staatsgrenzen te boven.

Het zijn sociale en historische constructies die volledig afhankelijk zijn van het wettelijke, fiscale, onderwijs- en politieke systeem waarvoor een samenleving heeft gekozen en van de maatschappelijke categorieën die men hanteert”.

Economische groei, niet iedereen wordt er beter van

Het is een argument dat dikwijls wordt gebruikt, dat als het goed draait met de economie, iedereen er op vooruit gaat.

“Degenen met inkomens op het niveau tussen de percentielen 60 en 90 van de inkomensverdeling (dwz diegenen die noch tot de 60% laagste inkomensgroep op de wereld behoren, noch tot die van de 10% hoogste inkomens) – een interval dat grosso modo overeenkomt met de midden- en lagere klasse in de rijke landen – hebben niet of nauwelijks geprofiteerd van de mondiale economische groei tussen 1980 en 2018.”

Het onvermogen van de naoorlogse sociaal-democratische coalities

We zullen ook zien dat het programma van de de sociaaldemocraten zich sinds de ineenstorting van het communisme onvoldoende heeft gebogen over de vraag onder welke voorwaarden bezit rechtvaardig is.”

Ik ben benieuwd, want het klopt met mijn ervaring. Waarom lukt het ons als maatschappij niet om de kloof tussen arm te dichten?

Hij neemt een tip van de sluier

“Het onvermogen van de sociaaldemocraten om de lagere klassen ervan te ovetuigen dat ze zich net zo bekommerden om hun kinderen en het onderwijs dat ze kregen als om hun eigen kinderen en hun elitaire opleidingen verklaart waarschijnlijk grotendeels waarom ze de partij van de gediplomeerden zijn geworden.”

Ongelijkheid als organisatie van de samenleving

Stond voorgaande nog allemaal te lezen in de inleiding van Kapitaal en ideologie, in hoofdstuk 1 heeft Piketty het over de standenmaatschappijen die men ongeveer overal op min of meer zelfde manier terugvindt. Drie standen, zijnde adel, geestelijkheid en ‘de rest’.
We zien overigens dat kapitaal, macht en recht dikwijls bij dezelfde groepen zat/zitten (en zo goed als) niet bij de rest die het werk moe(s)t doen. Deze standenmaatschappij had dus politieke en ecomische macht én regale macht.

Dergelijke 3 standen zijn niet uniek voor Europa. Wanneer we de standmaatschappijen in diverse landen bekijken, dan liggen Spanje en India dichter bij elkaar dan Spanje en Frankrijk.

De Franse revolutie

Egalité mag dan wel een leuze van de revolutionairen geweest zijn, na de revolutie bleek de uitvoering ervan moeilijker dan voorzien. Wat we wel krijgen is een meer gecentraliseerde macht (regelgeving) en een ontkoppeling van rechtspraak en eigendom. (De leenheer die ook recht sprak over zijn grondgebied).

Voila, dit was het voor deze week! Stiekem hoop ik dat jullie ook zin gekregen hebben om Kapitaal en ideologie te lezen, want het is echt meer dan de moeite waard. Maak je geen zorgen als je het vorige boek niet hebt gelezen, beide boeken zijn aanvullingen op elkaar maar kunnen los van elkaar gelezen worden (dat zegt hij zelf).

Groeiende ongelijkheid is een mondiaal probleem dat ons allen aangaat!

Kapitaal en ideologie
Thomas Piketty, Kapitaal en ideologie, uitgegeven door De Geus (2020), telt 1136 blz. en is te koop bij o.a. Bol.com voor € 49,00. (Je bent er dan ook wel even zoet mee). 

We moeten allemaal feminist zijn

Gelezen: we moeten allemaal feminist zijn – Chimamanda Ngozi Adichie

Kerstcadeautje

Het lief en ik kregen van onze dochter beiden een boek(je) over feminisme. Geen idee of ze ons een expliciete boodschap wou geven, maar we horen genoeg verhalen om te besluiten dat het iets is wat haar behoorlijk bezighoudt. Niet zo verwonderlijk overigens als je weet dat ze genderstudies studeert. (Een hele opgave als mensen je vragen ‘en wat is dat dan precies?‘).

Feminisme, so what?

Toen ik haar leeftijd had, kende ik een periode waar ik me verdiepte in Simone de beauvoir, aan wie ik het idee overhield dat ‘vrouw’ een constructie van de (mannen?)maatschappij is. In Engelse vertaling is dit:

“One is not born, but rather becomes, a woman.”

Simone de Beauvoir

“Man is defined as a human being and woman as a female – whenever she behaves as a human being she is said to imitate the male.”

Simone de Beauvoir –

Sinds die adolescentie ben ik nog weinig bezig geweest met feminisme, maar dankzij de dochter word ik er wel gevoeliger aan en dat hoognodig, want wat we normaal vinden is soms ronduit fout.

Chimamanda Ngozi Adichie

Ik las het boekje ‘We moeten allemaal feminist zijn’ van Chimamanda Ngozi Adichie op een dik uur uit. Het is een wat groot uitgevallen artikel, een in boekje uitgegeven TEDx-lezing uit 2013. Haar eerste opmerking is al een schot in de roos: feminisme is een beladen woord dat in veel kringen met niet veel goeds geassocieerd wordt. Feministen zouden ongelukkig zijn (want geen man), zou on-Afrikaans zijn (want Westers), of het zijn ronduit mannenhaters. Samengevat: het zijn mensen die een probleem hebben met zichzelf.

“Als we iets steeds opnieuw hetzelfde doen, wordt het normaal”.

Chimamanda Ngozi Adichie in “We moeten allemaal feminist zijn”

Het zit in kleine en grote dingen. Toegepast op België vraag ik mij tegenwoordig af waarom er bv. meer aandacht wordt besteed aan de sportman van het jaar dan wel aan de sportvrouw. Bij het wielrennen, een sport die ik hier door de liefde van man volg, valt het me steeds op dat de mannenlijke overwinnaar van een koers een interview krijgt en veel mediabelangstelling en er in de marge over de overwinning bij de vrouwen.

Toen we onlangs naar de garage gingen om te zien voor een nieuwe auto voor de man (!) richtte de verkoper zich continu tot mij omdat onze interesse naar een kleine stadswagen ging, ook al zei ik wel 5 keer dat de auto voor mijn man was (die er overigens bijstond). Hadden we interesse getoond in een 4×4, (wat mij dan weer zou interesseren maar om milieuredenen niet aan de orde is), dan kreeg mijn man wellicht alle aandacht.

Vind je me aardig?

Tot mijn grote schande moet ik erkennen dat ik mij soms afvraag of feminisme nog van deze tijd is. Hebben mannen en vrouwen niet dezelfde kansen? Ik noem het ‘tot mijn grote schande’, omdat ik dit wijt aan een gebrek aan bewustzijn van mijn kant.

Zo verwijst Chimamanda Ngozi Adichie naar de gigantische moeite die vrouwen doen om aardig gevonden te worden. Het lijkt een culturele norm: vrouwen moeten aardig zijn (en lief). Een man die zegt waar het op staat, grenzen trekt, leiding neemt, wordt geprezen. Een vrouw die net hetzelfde doet riskeert ‘bazig’ te zijn, een ‘bemoeial’. Meisjes wordt geleerd om aardig te zijn.

Een man die naar een zakelijke bespreking gaat vraagt zich niet af of hij serieus genomen gaat worden op basis van wat hij draagt, een vrouw doet dat wel.

Chimamanda Ngozi Adichie in “we moeten allemaal feminist zijn’

Opvoeding

Volgens Chimamanda Ngozi Adichie is er nog veel werk aan de winkel en begint dat met de opvoeding van onze dochters en zonen. Mannelijkheid wordt volgens de auteur nog te vaak te smal gedefinieerd als angst voor zwakte en kwetsbaarheid terwijl meisjes te vaak subtiel wordt aangeleerd zichzelf weg te cijferen en vooral aardig te zijn. (Lees: niet opkomen voor je rechten).

Hoe harder een man denkt te moeten zijn,
des te zwakker zijn ego.

Chimamanda Ngozi Adichie in ‘we moeten allemaal feminist zijn’

We moeten allemaal feminist zijn

De grote verdienste van deze lezing is dat ze het feminisme terug onder de aandacht brengt. Het wordt te snel ondergesneeuwd onder ‘wat nu eenmaal zo is’. Vragen stellen is nooit een slecht idee. Iets doen omdat het altijd zo geweest is, is ronduit dom. Ja, we moeten allemaal feminist zijn. Dingen in vraag durven stellen, aandacht hebben over hoe onze beeldvorming over iemand tot stand komt en kritisch durven zijn. Ook tegenover onszelf, want feminisme is een zaak van iedereen.

Ook interessant over dit onderwerp: The handsmaid tale. Wanneer vrouwen gereduceerd worden tot baarmachines.

Gelezen: De 22 levenslessen die vogels ons leren

In De 22 levenslessen die vogels ons leren krijg je een inkijk in het privéleven van vogels. Hoe gedragen ze zich als koppel? Ligt trouw-zijn in hun natuur, of net niet? Hoe maken ze elkaar het hof? Zijn het goede opvoeders of juist plantrekkers? Kunnen ze ons door hun gedrag iets leren? Je zal tijdens je wandelingen echt niet meer op dezelfde manier naar vogels kijken!

Het privéleven van vogels

Wie wandelt kan niet buiten vogels om. Het moet al flink regenen (ook vogels schuilen) of behoorlijk donker zijn voor je géén vogels hoort. Passeer je een behoorlijke waterpartij, dan kan je genieten van het dagelijkse leven van tal van watervogels. Ze voelen zich veilig omringd door al dat water, al vlucht een eend wel eens voor al te passievolle woerden.

Dat de ene vogel de andere niet is, dat merk je snel. Verschillen in kleur en grootte en zang. Maar hoe het zit met hun privéleven, dat is een andere kwestie. Dat vraagt nauwgezette aandacht. Hoe ze broeden en omgaan met hun kroost bijvoorbeeld. Hoe mannetjes zich verhouden ten aanzien van vrouwtjes. Wie zwaait de plak?
Dat kom je allemaal te weten in De 22 levenslessen die vogels ons leren’. Een boekje over ‘Moed, reisplezier, liefhebben, kwetsbaarheid’.

2 vogelspotters gebiologeerd door het gedrag van vogels

Kijk, om een beetje een vogelkenner te zijn moet je een voyeur zijn. Ergens tussen de struiken, het liefst gecamoufleerd én met een behoorlijke verrekijker. Tel daarbij véél geduld en veel wachten. Ik verdenk er de 2 auteurs – Philippe Dubois en Elise Rousseau – ervan aan dit beeld te voldoen. Hoe zou je anders zoveel te weten komen?

Een boek vol fijne verhalen over het gedrag van vogels

Dit boek pretendeert niet een wetenschappelijk werk te zijn, het is een verzameling verhalen over het gedrag van vogels zoals een geduldige vogelspotter dat kan zien. Volgens de auteurs hebben vogels ons flink wat te leren.

Wat kunnen vogels ons in de 21ste eeuw nog leren? Aan de hand van korte ornithologische bespiegelingen zullen we zien dat deze levendige dieren in feite kleine leermeesters zijn: ze zetten ons aan om over onszelf na te denken, als we tenminste de moeite nemen om ze te observeren!

Hebben we die tijd of mogelijkheid niet om ze te observeren, dan kunnen we altijd terecht bij dit boek.

De 22 levenslessen die vogels ons leren

De auteurs zien hoe vogels het doen en verbinden dit vervolgens met filosofische beschouwingen over de mens. Geen zware overpeinzingen, maar verhalen die je inderdaad aan het denken zetten. Zo verbinden ze – als voorbeeld – de rui van vogels (verliezen van oude veren) met het aanvaarden van kwetsbaarheid als mens.

“Je moet durven iets in jezelf dood te laten gaan om te kunnen vernieuwen. Dat is wat vogels doen wanneer ze hun versleten veren vervangen voor glanzende nieuwe. Voor vogels is dat van levensbelang: hun verenkleed moet perfect in orde zijn, anders kunnen ze niet vliegen.”

Vervolgens vertellen de auteurs hoe vogels in periodes van rui kwetsbaar zijn en zich op de achtergrond houden. Misschien moeten mensen dat ook nu en dan eens doen: het oude afleggen om aan iets nieuws te beginnen, met tussendoor een tijd van bezinning en terugtrekken.

Het boek is een aaneenschakeling van dergelijke verhalen.

Van eeuwige trouw tot ronduit barbaars

Met deze titel doe ik hetzelfde als de auteurs, ik ‘vermenselijk’ de vogels, wat natuurlijk onterecht is. Maar het zet aan tot denken, net wat de auteurs wilden.
Soms vond ik de mijmeringen er een beetje over, maar de vele beschrijvingen van het gedrag van vogels maakten alles goed.

Zo zijn er bij de waadvogels best wat vrouwelijke exemplaren die de plak zwaaien over hun mannelijke tegenhanger. Er zijn vogels waarbij ‘man en vrouw’ mooi samenwerken en elk hun deel van het broeden voor zich nemen, met elk een eigen nest. Koekoeks trekken zich dan weer niets aan van hun kroost en laten andere vogelsoorten de eieren uitbroeden. Flamingo’s houden van het communegevoel en voeden hun jongen in kolonies op.

Barbaars vond ik dan weer de heggenmus. Voor de paring pikt het mannetje flink in de cloaca, het vrouwelijke geslachtsorgaan. Pijnlijk, ja, en met geen andere reden dan het opzettelijk veroorzaken van samentrekkingen zodat het zaad van de vorige partner wordt uitgescheiden.

Lijsters zijn dan weer de flierefluiters van de bende, ze doen zich tegoed aan rijpe bessen. Veel van die gegiste vruchten leidt tot regelrechte dronkenschap: ze vliegen zigzaggend door de lucht.

Zo staat het boek vol met tal van observaties. Heerlijk lezen vond ik het!

Samengevat

De 22 levenslessen die vogels ons leren

De 22 levenslessen die vogels ons leren is een fijn boek dat je een inkijk geeft in het leven van vogels. Het boek leest vlot en zorgt nu en dan voor een glimlach op je gezicht. Soms vond ik het antropomorfisme iets ver gaan, ik had liever méér verhalen gezien en minder gefilosofeer. Het boek wakkert mijn interesse naar vogels best wel aan. Tijdens het wandelen zal ik wellicht net iets langer blijven staan en net iets vlugger mijn verrekijker nemen. Want het leven van vogels is allesbehalve banaal!

Een prima cadeau voor elke natuurliefhebber en wandelaar!

Praktisch

Philippe J. Dubois & Elise Rousseau, De 22 levenslessen die vogels ons leren, telt 176 bladzijen en is uitgegeven door Kosmos. Het is te koop bij Bol.com voor € 15 (paperback) en € 7,99 als e-book.

Inspiratiedagboek

Summerreading: Inspiratiedagboek van Elena Brower

Waarom een inspiratiedagboek?

Dit is een uitnodiging
om thuis te komen bij
j e z e l f
Jouw stralende zelf. Jouw rituelen.
Jouw moed. Jouw helderheid.
Jouw doel. Jouw kracht.
Jouw zachtheid. Jouw aanpassingsvermogen.
Jouw acceptatie. Jouw uithoudingsvermogen.
Jouw hoogste zelf.

Stilstaan bij jezelf

Eén van mijn voornemens voor deze vakantie is gebruik maken van de tijd om meer stil te staan bij de dingen. Tijdens het gewone ritme van dodo-metro-boulot komt het er dikwijls niet van. Dan zit mijn hoofd vol met ‘dringend niet zo’n belangrijke zaken’. Of de dingen zijn wel belangrijk maar niet voor mij, wel voor anderen of het werk.

Maar hoe doe je dat? Stilstaan bij jezelf en je leven?
Een flinke wandeling in de natuur doet al een groot stuk van het werk. Het bijhouden van The Morning Pages is best fijn en rustgevend, maar ze geven weinig richting.

Met het inspiratiedagboek van Elena Brouwer heb je een houvast. Het is bovendien op zo’n fijne manier uitgegeven dat je zo overvol inspiratie bent. Nu en dan stil staan bij wie ik ben en wat mij beweegt is geen overbodige luxe.

inspiratiedagboek

4 hoofdstukken – 4 kleuren

Het inspiratiedageboek is heel prettig uitgegeven en je schrijft op prima papier. Geen drukke prenten of flitsende kleuren, maar aquarellen waar je je gedachten de vrije loop kan laten.

Vier thema’s komen aan bod

  • Ik ben, ik voel, ik doe
  • Ik heb lief, ik spreek
  • Ik zie, ik begrijp
  • Ik vertrouw, ik dien

Bij het eerste hoofdstuk sta je stil bij jezelf. In het tweede hoofdstuk gaat het over wie je lief is, de mensen die je wereld bewonen. De opdrachten zijn heel ruim, open en uitnodigend. Je kan er alle kanten mee op. Het derde hoofdstuk plaatst jezelf in de grote (of kleine) wereld. Tenslotte nodigt het boek je uit na te denken over de grondhouding waarin je in het leven staat.

Omdat de opdrachten zo open zijn heb je nooit het gevoel dat je een exposé moet schrijven of een vastomlijnd antwoord. Tussendoor staan medidatieoefeningen, kleine citaten of gedichten die je zo doen mijmeren.

inspiratiedagboek

Aan de slag met het inspiratiedagboek

Ook al zit er een duidelijke lijn in het boek, ik sla een pagina in het inspiratiedagboek open en wat mij aanspreekt vul ik in. Ik zal eerlijk zjin, ik was al zo op dreef dat ik met één bladzijde niet toekwam. Het liefst had ik er ook nog in getekend, wat natuurlijk kan als je je enthousiasme een beetje weet te temperen.

inspiratiedagboek
ingevulde bladzijde uit het inspiratiedagboek

Soms is de inspiratie zo groot (zoals hierboven) dat ik nauwelijks plaats genoeg heb om te schrijven ! Het gebeurt ook niet zelden dat ik een week later best wel andere dingen wil schrijven op hetzelfde blad, wat natuurlijk ook weer te denken geeft !

De (vrije) weg naar binnen

In dit boek staan geen theorieën, geen wijsheden, geen wegwijzers. Het centrale onderwerp ben jij zelf en de vrijheid om op pad te gaan in dat innerlijk van jou. Ik kan dat wel waarderen. Geen zweverig gedoe. Jij bepaalt. Jij houdt de pen vast. De vragen helpen je op weg, maar zijn eerder deuren dan wel wegen. Jij kiest zelf het pad. Alle antwoorden zijn goed.

Praktisch

Elena Brouwer, Inspiratiedagboek is een uitgave (2019) van Samsara en telt 160 bladzijden. Uitgegeven op hoogstaand kwalitatief papier. Te koop bij o.a. Bol.com voor € 14,90.

Dit boek is overigens een schitterende cadeautip !

Liever iets minder filosofisch maar toch mindfull ?

Creative Flow


Liever gewoon een moment van mindfullness in je dagdagelijkse leven zonder filosofische bespiegelingen ? Dan is Creative Flow misschien iets voor jou !